Prime Minister Abiy Ahmed and Somaliland's President Muse Bihi Abdi walk together in a garden setting.
Photo: PMO · Copyright belongs to its owner. Credit required when reused.
Maanta, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, ayaa hadallo uu kaga hadlay xaaladda Geeska Afrika ku muujiyey taageerada Somaliland u hayso Itoobiya, isaga oo adkeeyey in Somaliland ka soo horjeeddo faragelin kasta oo ka dhan ah dalkaas ama xadgudub lagu sameeyo madax-bannaanidiisa.
Sidoo kale, toddobaadkan, Wasiirka Arrimaha Dibadda Somaliland, Cabdiraxmaan Daahir Aadan Bakaal, oo waraysi siiyey warbaahinta Sky News Arabia, ayaa sheegay in Somaliland si buuxda u garab taagan tahay Itoobiya, isla markaana ay xaq u leedahay inay iska difaacdo cid kasta oo soo faragelisa arrimaheeda gudaha ama ku xadgudubta madaxbannaanideeda.
Hadalladan is xigxigay waxay soo bandhigayaan mowqif diblumaasiyadeed oo mudan in si qoto dheer loo falanqeeyo. Maxaa keenay in Somaliland si cad u garab istaagto Itoobiya, xilli dalkaasi wajahayo caqabado amni, xiisado gudaha ah iyo muranno siyaasadeed oo gobolka ka taagan?
Xisaabta istaraatiijiyadeed ee Hargeysa iyo Addis Ababa
Taageerada ay Somaliland u muujinayso Itoobiya waxay yeelan kartaa macne siyaasadeed iyo istaraatiiji ah oo ka baxsan hadallada diblumaasiyadeed ee caadiga ah. Xukuumadda Madaxweyne Cirro waxay u muuqataa inay doonayso inay Somaliland u muujiso saaxiib lagu kalsoonaan karo, gaar ahaan xilliyada ay dalalka gobolka soo foodsaaraan caqabado amni iyo siyaasadeed.
Mowqifkani waxa uu Somaliland siin karaa fursad ay ku xoojiso xidhiidhkeeda Itoobiya, isla markaana ay ku muujiso in Hargeysa diyaar u tahay inay la shaqayso dalalka deriska ah ee ay wadaagaan danaha amniga, ganacsiga iyo xasilloonida gobolka.
Dhanka kale, Somaliland waxay qaadatay mowqif ka muuqaal duwan hababka diblumaasiyadeed ee taxaddarka leh ee dalalka kale qaarkood. Si kastaba ha ahaatee, kala duwanaanshaha mowqifyada dalalka gobolka waa in lagu saleeyaa hadalladooda rasmiga ah iyo tallaabooyinka ay qaadaan, halkii si guud loogu sifayn lahaa dhexdhexaadnimo ama laba-wejiilenimo.
Xidhiidhka juqraafiyeed, ganacsiga iyo amniga
Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee sharxi kara mowqifka Somaliland waa xidhiidhka juqraafiyeed ee ay la leedahay Itoobiya. Labada dhinac waxay wadaagaan xuduud dheer, isku xidhnaantooda dhaqaale iyo ganacsina waxay muhiim u tahay bulshooyinka labada dhinac.
Itoobiya, oo ah dal aan bad lahayn, waxay dan weyn ka leedahay helitaanka marinno ganacsi oo lagu kalsoonaan karo. Somaliland-na waxay danaynaysaa inay kobciso dekedda Berbera, ganacsiga xuduudaha iyo doorkeeda isku xidhka Geeska Afrika. Sidaas darteed, xidhiidhka Hargeysa iyo Addis Ababa wuxuu leeyahay dano dhaqaale oo labada dhinacba faa'iido u yeelan kara.
Dhanka amniga, xasilloonida Itoobiya waxay saamayn ku yeelan kartaa xaaladda guud ee gobolka, oo ay ku jiraan isu socodka ganacsiga, ammaanka xuduudaha iyo iskaashiga la dagaallanka khataraha amni. Somaliland, oo ku taalla goob istaraatiiji ah oo ku dhow Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Badda Cas, waxay danaynaysaa in dalalka ku hareeraysani yeeshaan xidhiidh shaqaynaya oo lagu maareeyo khilaafaadka.
Aqoonsiga Somaliland iyo danaha diblumaasiyadeed
Qodob kale oo muhiim ah ayaa ah raadinta aqoonsi caalami ah oo Somaliland muddo dheer ku hawlanayd. Xidhiidhka Itoobiya iyo Somaliland waxa uu hore u yeeshay muhiimad gaar ah, gaar ahaan heshiiskii is-afgaradka ee ay labada dhinac kala saxeexdeen bishii Janaayo 2024, kaas oo dhaliyey dood iyo xiisado siyaasadeed oo gobolka ka dhacay.
Somaliland waxay danaynaysaa in xidhiidhka ay la leedahay Itoobiya u noqdo waddo lagu ballaadhiyo wada-shaqaynta diblumaasiyadeed, laguna xoojiyo doorkeeda siyaasadeed ee gobolka. Dhanka kale, Itoobiya waxay leedahay dano la xidhiidha marin-badeedka, ganacsiga iyo iskaashiga amniga.
Waxa kale oo muhiim ah in la kala saaro taageerada siyaasadeed ee Itoobiya iyo mowqifkeeda rasmiga ah ee aqoonsiga Somaliland. Xidhiidh dhow oo labada dhinac ka dhexeeyaa si toos ah ugama dhigna in Itoobiya qaadatay go'aan rasmi ah oo aqoonsi ah. Sidaas awgeed, hadallada iyo tallaabooyinka rasmiga ah ee Addis Ababa ayaa noqonaya kuwa lagu qiimayn karo jihada uu xidhiidhku u socdo.
Xiisadaha gobolka iyo xidhiidhka Jabuuti
Xaaladda gobolka ayaa sidoo kale qayb ka noqon karta fahamka go'aannada diblumaasiyadeed ee Hargeysa. Xidhiidhka Somaliland iyo Jabuuti, oo ay saameeyeen kala duwanaansho siyaasadeed iyo arrimo la xidhiidha xaaladda gobolka, waa arrin mudan in si taxaddar leh loo eego.
Sidoo kale, xidhiidhka Itoobiya la leedahay Masar iyo Ereteriya waxa ku jira muranno istaraatiiji ah oo la xidhiidha biyaha Niilka, amniga Badda Cas iyo isu dheellitirka awoodda gobolka. Si kastaba ha ahaatee, Somaliland waa inay danaha ay la leedahay dal kasta si gaar ah u qiimaysaa, iyadoo ka duulaysa danaha qaranka, amniga iyo xasilloonida muddada dheer.
Taageerada Somaliland u muujinayso Itoobiya waxa laga fahmi karaa inay doonayso inay ilaaliso xidhiidhka ay la leedahay deriskeeda ugu muhiimsan dhinacyada juqraafiyadda iyo ganacsiga, iyada oo ka fogaanaysa in khilaafaadka gobolka ay dhaawacaan iskaashigaas.
Maxaa laga filan karaa tallaabada xigta?
Hadallada Madaxweyne Cirro iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda waxay muujinayaan in Somaliland doonayso inay si cad u muujiso jihada xidhiidhkeeda Itoobiya. Hase yeeshee, saamaynta dhabta ah ee mowqifkani waxay ku xidhnaan doontaa tallaabooyinka xiga ee labada dhinac.
Haddii Addis Ababa ay jawaab diblumaasiyadeed oo muuqata ka bixiso taageerada Hargeysa, waxaa suuragal ah in la sii xoojiyo wada-shaqaynta dhinacyada ganacsiga, amniga, kaabayaasha dhaqaalaha iyo xidhiidhka siyaasadeed. Waxa kale oo ay labada dhinac u noqon kartaa fursad ay ku sii ambaqaadaan wada-hadallada ku saabsan danahooda istaraatiijiyadeed.
Waxaa jira hadal-hayn laga qabo suurtagalnimada in Madaxweynaha Somaliland lagu casuumo munaasabad rasmi ah oo Itoobiya ka dhacaysa. Hase yeeshee, casuumaadda noocaas ah iyo ka qaybgalka Madaxweyne Cirro waa in loo qaataa xog u baahan xaqiijin rasmi ah ilaa ay labada dhinac si cad u shaaciyaan.
Ugu dambayn, taageerada Somaliland u muujinayso Itoobiya waxay xambaarsan tahay dano juqraafiyeed, dhaqaale iyo diblumaasiyadeed oo mudan in si qoto dheer loo falanqeeyo. Su'aasha ugu muhiimsani ma aha oo keliya sababta Hargeysa u taageerayso Addis Ababa, balse sidoo kale waa waxa ay Somaliland ka filayso xidhiidhkan iyo sida ay taageerada siyaasadeed ugu beddeli karto natiijooyin wax ku ool ah oo u adeegaya danaha qarankeeda.
