HARGEISA: President Abdirahman Mohamed Abdillahi (Cirro) Names Seven New Regional Governors in Major Reshuffle. © BBN
Hargeysa – Doodaha ku saabsan aqoonsiga Somaliland ayaa mar kale xoogaystay ka dib wararka ku saabsan xiriirro diblomaasiyadeed oo cusub oo ay Somaliland la yeelanayso dalal caalami ah, arrintaas oo dib u soo celisay falanqayn ku saabsan taariikhda, halganka iyo xaqa ay Somaliland u leedahay aqoonsi buuxa oo caalami ah. Qaar ka mid ah warbaahinta Soomaalida ayaa maalmahan sheegay in Somaliland aysan lahayn taariikh muuqata oo ku saabsan taariikhda Soomaaliyeed. Si kastaba ha ahaatee, taariikhyahanno iyo falanqeeyayaal badan ayaa arrintaas ku tilmaamay mid aan ka turjumayn xaqiiqda taariikhiga ah ee gobolka.
Dhulka Somaliland waa mid ka mid ah meelaha ugu qadiimsan ee ay Soomaalidu deggenayd qarniyo badan ka hor gumaysiga. Beelaha sida Gadabuursi, Isaaq, Dhulbahante, Warsangeli iyo Ciise ayaa ka mid ahaa bulshada Soomaaliyeed ee taariikhda dheer ku leh dhulkaas, iyagoo door muhiim ah ku lahaa dhismaha dhaqanka, suugaanta iyo hoggaanka bulshada Soomaaliyeed. Intii ka horreysay gumaysiga, dhulka Somaliland waxaa ka jiray nidaamyo hoggaamineed iyo boqortooyooyin kala duwan oo qayb ka ahaa taariikhda siyaasadeed ee Geeska Afrika. Taariikhyahannadu waxay tilmaamaan in nidaamyadaas ay gacan ka geysteen horumarinta dhaqanka maamulka iyo hababka hoggaaminta ee Soomaalida.
Somaliland waxaa sidoo kale lagu yaqaanaa inay soo saartay qaar ka mid ah hal-abuuradii ugu waaweynaa suugaanta Soomaalida. Abwaannada caanka ah sida Maxamed Ibraahim Warsame (Hadraawi) iyo Maxamed Xaashi Dhamac (Gaarriye) ayaa ka mid ahaa haldoorka suugaanta Soomaaliyeed ee ka soo jeeday Somaliland. Hal-abuurkooda ayaa si weyn u saameeyay kobcinta afka Soomaaliga, fahamka bulshada iyo qiimaha suugaanta ee ummadda Soomaaliyeed.
Taariikhda Somaliland waxaa sidoo kale ku suntan halgan iyo dhibaatadii ka dhacday sanadkii 1988, markii magaalooyin badan oo Somaliland ku yaalla ay la kulmeen duqeymo iyo dagaallo sababay khasaare ballaaran. Qiyaaso badan ayaa sheegaya in ku dhawaad 200,000 oo qof oo reer Somaliland ah la dilay, halka boqolaal kun oo kale ay qaxooti noqdeen. Dhacdooyinkaas ayaa noqday xusuus taariikhi ah oo weli saamayn ku leh siyaasadda iyo rabitaanka shacabka Somaliland ee ku aaddan inay yeeshaan aqoonsi caalami ah.
Tan iyo markii ay dib ula soo noqotay madaxbannaanideeda sanadkii 1991, Somaliland waxay dhistay nidaam maamul oo ay ku jiraan doorashooyin, goleyaal sharci-dejin iyo hay’ado dowladeed. Muddo ka badan 34 sano, Somaliland waxay ku guuleysatay inay dhisto xasillooni iyo nidaam dimuqraadi ah oo ka duwan xaaladaha qalalaasaha ee meelo badan oo gobolka ka mid ah.
Falanqeeyayaal badan ayaa aaminsan in aqoonsiga Somaliland uusan kaliya faa’iido u ahayn Somaliland, balse uu sidoo kale faa’iido u yeelan karo dhammaan Soomaalida iyo guud ahaan Geeska Afrika. Aqoonsi rasmi ah ayaa la rumeysan yahay inuu keeni karo iskaashi dhaqaale, xasillooni siyaasadeed iyo horumar dhaqaale oo gobolka oo dhan ah. Somaliland ayaa muddo dheer ku doodayay in xaqa ay u leedahay aqoonsi caalami ah uu ku salaysan yahay taariikhdeeda, nidaamkeeda siyaasadeed iyo rabitaanka shacabka.
Doodaha ku saabsan taariikhda Somaliland iyo aqoonsigeeda ayaa weli socda, laakiin hal xaqiiqo ayaa muuqata: Somaliland waxay door muhiim ah ku leedahay taariikhda, dhaqanka iyo siyaasadda Soomaalida. Taageerayaasha aqoonsiga Somaliland waxay aaminsan yihiin in aqoonsigaasi uu noqon karo tallaabo taariikhi ah oo u horseedi karta mustaqbal cusub oo xasilloon oo ay ka faa’iidaystaan dhammaan Soomaalida.
